گویش چاردولی وزیرمجموعه ی زبان کردی

علی موسوی چاردولی, [۱۲٫۰۴٫۱۸ ۱۳:۳۵]
[ Forwarded from علی موسوی چاردولی ]
بررسي گويش چاردولي :

پژوهشگر : مسعود قدری

بخش اول

چاردولي ( چرداوري )يكي از گويشهاي جنوبي زبان كردي است كه از لحاظ جغرافيايي ( خواستگاه زباني )به شرق كردستان تعلق دارد. گويشوران اين گويش در جلگه زرينه رود به مركزيت محمودآباد ( آذربايجان غربي ) و در منطقه چاردولي قروه به مركزيت دزج ( استان كردستان ) ، در منطقه چاردولي اسد آباد (همدان )و در مناقطي از شهرستان ملاير به نام دشت شور( همدان ) حظور دارند . اين گويش متعلق به ايل چاردولي است و نام اين ايل منتسب به نام منطقه چردوال/ چَرداور ( ايل ريزوند )استان ايلام مي باشد يعني اولين منطقه اي كه چاردوليها از آنجا به كوهستانهاي قروه ( اسفند آباد ) مهاجرت كردند . در طول تاريخ طوايف زيادي از قوم كرد از ايلام به ساير نقاط مهاجرت كرده اند . با توجه به اينكه ايلام گهواره تمدن و مبدا بسياري از اقوام كرد بوده اما وجود جمعيت كم كنوني در كل استان ايلام دليل موثقي بر مهاجرت ( اختياري يا اجباري ) بسياري از اقوام از زادگاه اصلي خود بوده است .
كوهستانهاي قروه از سالها قبل محل ييلاق عشاير مناقطي از ايلام از جمله چاردولي ها بوده است .
بخشي از چاردوليهايي كه كوهستانهاي قرن ها پيش تصميم به يكجا نشيني در منطقه اسفند آباد ( قروه كنوني كردستان )و اطراف آن مي گيرند .
پس از مقايسه گويش كنوني چاردوليها با گويش منطقه چرداول ايلام به وجود تفاوتهايي پي خواهيم برد كه علت آن شرح داده مي شود .
سالها زندگي در منطقه اي كه عشاير مختلف از ديگر ايلات كرد از اقصي نقاط كردستان بخصوص اردلاني ها و هورامي ها در آن حظور داشتند تاثير زيادي بر گويش ايلامي ( شمال ايلام ) چاردوليها گذاشته و هرچند ساختار و دستور زبان ثابت مانده ولي واژه هاي جديد وارد آن شده و نوع تلفظ و همچنين آهنگ سخن گفتن را دچار تغييراتي نموده است و اين برخورد دو يا سه گويش از بزرگترين اقوام كرد منجر به خلق گويشي تراش خورده از نوع خود در زبان كردي گرديده است .
برخورد گویش ايلامي با جنوبي ترين گويش كردي مياني ( اردلاني ) همچنين به خلق دو گويش ديگر گروسي و كوليايي گرديده است كه با توجه به گويش مبدا تفاوتهايي ميان سه گويش خلق شده مي بينيم به طوري كه مبدا گروسي ها مركز و جنوب ايلام ( گويش فيلي )و مبدا كوليايي ها منطقه ايوان ( گويش ايلامي نزديك به كلهري ) بوده است .
مي توان گفت منطقه اسفند آباد قروه محل تولد گويش نوين چاردولي است . نزديكي به اردلاني ها و هورامي ها در ايجاد تغييرات اين گويش كاملا محسوس بوده و البته اين تغييرات به مرور و در مدت صد ها سال بوده است .
گويش چاردوليهاي منطقه جلگه زرينه رود بعد از مهاجرت دوم و جدايي از چاردوليهاي اسفند آباد دچار تغييراتي اندك در نحوه اداي بعضي از واژه ها گرديده است و تعدادي واژه جديد هم وارد آن گرديده است ( به علت تاثير پذيري از كردي موكرياني و تركي افشاري ) ولي اين تغييرات در حد تغييرات مهاجرت اول از ايلام نيست به طوري كه تفاوتها به سختي قابل تشخيص است.
دليل قرار گرفتن گويش چاردولي در دسته گويش كردي جنوبي ، ارگاتيو نبودن آن است به طوري كه اردلاني و ديگر گويش هاي كردي مياني (از جمله سوراني موكرياني ) در اين خصوص از گويش چاردولي متمايز مي گردند. هر چند در برخورد اول شبهاهتهاي بسياري در واژه ها و نحوه بيان آنها بين چاردولي و اردلاني مي يابيم ولي اين در حالي است كه ساختار جمله و دستور زبان متفاوت و مشابه ديگر گويشهاي كردي جنوبي است .

بخش دوم 👇

علی موسوی چاردولی, [۱۲٫۰۴٫۱۸ ۱۳:۳۵]
[ Forwarded from علی موسوی چاردولی ]
ادامه بررسي گويش چاردولي

بخش دوم

همانطور كه قبلا گفته شد ريشه گويش چاردولي به گويش ايلامي بر مي گردد ، ايل ريزوند منشاء چاردولي ها بوده كه داراي گويشي نزديك به چرداولي ايلام كنوني بوده است . هر چند گويش هاي كردي جنوبي تاحدودي تحت تاثير فارسي و عربي قرار گرفته اند ولي با بررسي گويش ها و اقوام جدا شده از ايلام ميتوان فهميد كه ساكنين قبلي داراي چه گويشي بوده اند .
براي بررسي و شناخت بهتر گويش چاردولي بهتر است نگاهي به دو گويش هم خانواده آن يعني كوليايي و گروسي داشته باشيم . اين سه گويش داراي مشتركات زيادي هستند از جمله:
١- هر ٣ داراي منشاء ايلامي هستند.
٢- هر سه در شرق كردستان و در كوهستانهاي دامنه شمالي و شمال شرقي زاگرس دچار تغييرات شده و در آن مناطق بيشتر رواج داشته اند .
٣ – هر سه در شاخه كردي جنوبي دسته بندي مي گردند .
٤- هر سه داراي اسكلت ايلامي و آهنگ سخن گفتن اردلاني مي باشند .
٥- هر سه داراي ادبيات فولكلور بسيار غني و شبيه به هم مي باشند .
چنانچه به اين سه گويش دقت كنيم خواهيم ديد به ابتداي افعال كردي ايلامي ئه اضافه شده كه
ناشي از تاثير گويش اردلاني است . ( البته در گروسي ده يا د هم ديده ميشود )
در بعضي از منابع ديده مي شود كه گروسي و يا كوليايي را جزو كردي مياني دسته بندي مي كنند و يا حتي چاردولي را در شاخه گوراني ذكر كرده اند . اينچنين دسته بندي هايي بدون شناخت كامل و منشاء و ساختار اين گويش ها بوده است . اين اشتباهات ناشي از آهنگ سخن گفتن نزديك به اردلاني و وجود وام واژه هايي از اردلاني در داخل اين گويش ها ، بوده است . در خصوص گويش چاردولي هم چنين اشتباهاتي از سوي بزرگاني چون مرحوم مردوخ كردستاني انجام گرفته و مي بينيم كه ايشان چاردولي ها را از لك ها معرفي نموده و آنها را طايفه اي از لك ميداند . در اين مورد بخصوص بايد گفت اساسا گويش چاردولي داراي ساختار متفاوتي نسبت به لكي مي باشد. اين واقعيت بر كسي پوشيده نيست كه گويش لكي خود از غني ترين و با اصالت ترين گويش هاي كردي است ولي چنين دسته بندي هاي غلطي بيشتر به تحريف آگاهانه و يا نا آگاهانه هويت و تاريخ يك ملت و يك قوم مي ماند و ميتواند آسيب زننده باشد . براي روشن شدن موضوع بايد گفت كه گويش لكي داراي سختار ارگاتيو است در حالي كه چاردولي اينچنين نمي باشد به عنوان نمونه :

چاردولي : نان خواردم
گروسي : نان خواردم
كوليايي: نان خواردم
كلهري : نان خواردم
لكي : نانم هوارد
هورامي : نانم واردن
سوراني : نانم خوارد

به راحتي ميتوان فهميد كه چاردولي همانند گويشهاي هم خانواده خود از قوانين دستوري گويشهاي كردي جنوبي پيروي مي كند .

البته سه گويش نامبرده داراي تفاوتهايي هم مي باشند و همانطور كه قبلا اشاره شد اين اختلاف بيشتر مربوط به گويش مبداء و مقدار تاثير پذيري آنها از اردلاني مي باشد .
با توجه به اينكه مبداء چاردولي ها و كوليايي ها نزديك به هم و هردو مربوط به شمال ايلام مي باشند ، ( كوليايي ها مربوط به ايوان و چاردولي مربوط به چرداول ) به وضوح شباهت گويش ها آنها هم هنوز ديده مي شود در حالي كه گويش گروسي مقداري از آن دو گويش ديگر متفاوت است به دليل اينكه گويش مبداء گروسي ها مركز و جنوب ايلام ( گويش فيلي ) است .
هر سه گويش نقش بسيار زيادي در انتقال فرهنگ و واژه هاي كردي جنوبي به كردي اردلاني( كردي مياني ) ايفا كرده اند كه اين رد پا را ميتوان به اقوام مهاجر ايلامي نسبت داد . بدون شك اين اتفاق به افزايش دامنه واژه هاي كردي مياني كمك نموده است .

محدوده اين سه گويش از شمال بيجار در استان كردستان تا جنوب سنقر در كرمانشاه و شمال شرقي اسدآباد در استان همدان و از غرب بهار در استان همدان تا شرق قروه در استان كردستان مي باشد . اين مناطق جزو نقاط ييلاقي زاگرس مي باشد كه اين اقوام براي زندگي برگزيده اند .

بخش سوم 👇

علی موسوی چاردولی, [۱۲٫۰۴٫۱۸ ۱۳:۳۵]
[ Forwarded from علی موسوی چاردولی ]
بررسي گويش چاردولي

بخش سوم

در قسمتهاي پيشين در خصوص چگونگي پيدايش گويش هاي شرق كردستان و از جمله چاردولي بحث گرديد كه چگونه گويش اردلاني ( كردي مياني ) بر گويش ايلامي ( كردي جنوبي ) تاثير گذاشته و با وجود حفظ ساختار و دستور زبان ،آهنگ سخن گفتن را تغيير داده و اين تغييرات باعث بوجود آمدن اين گويش گرديده است .
چنانچه بخواهيم به صورت فني مسئله را بررسي كنيم تاثير پذيري گويش كردي ميانه بر گويش كردي جنوبي روشن بوده و مصداق آن را نيز مي بينيم ، ولي آيا اين تاثير يكطرفه بوده است ؟ جواب منفي است . همانگونه كه كردي مياني اردلاني بر كردي جنوبي ايلامي تاثير گذاشته و گويش هاي چاردولي و گروسي و كوليايي را بوجود آورده ، تاثير گويش كردي جنوبي بر كردي ميانه هم به خلق گويش ليلاخي انجاميده است . گويش ليلاخي در نقطه مقابل گويش چاردولي قرار دارد ، گويشي كه ساختار كردي مياني دارد با وام واژه ها و تاثيراتي از كردي جنوبي كه سوغات چاردوليهاي ايلامي بوده است . ليلاخ منطقه اي كوهستاني و ييلاقي است كه در نزديكي مناطق چاردولي نشين منطقه اسفند آباد و قروه قرار دارد . برخورد گويش هاي ايلامي و اردلاني بر هر دو گويش كردي مياني و جنوبي تاثير گذاشته است . حرف ” ۊ ” كه يكي از شاخص هاي كردي جنوبي است به وفور در گويش ليلاخي ديده مي شود . با بررسي دقيق تر ميبينيم كه واژه هاي مشترك بين ليلاخي و چاردولي بسيار زياد است كه اين اتفاق به لطف همجواري بوده است ،هر چند دستور زبان و ساختار جمله در هردو متفاوت از هم است ،به طوريكه چاردولي غير ارگاتيو و ليلاخي ارگاتيو است .
مسئله اي كه بايد مورد توجه قرار گيرد تاثير پذيري گويش ها از هم است بدين صورت كه در اثر مهاجرت اقوام ، گويش اقوام مهاجر و ميزبان دستخوس تغييراتي مي گردد ولي اين تغييرات هرگز در ساختار و دستور زبان اتفاق نمي افتد بلكه بيشتر در تلفظ و وام واژه ها مصداق مي يابد .
چاردولي هاي اصيل در تمام مناطق از جمله ايلام ، همدان ، كردستان و آذربايجان غربي ، خود را چرداوري به كردي (چەرداوڕی) معرفي مي كنند . ظاهرا واژه هاي چاردولي ، چهاردولي ، چرداولي و … برداشت هاي نادرستي از واژه چَرداوري هستند .جهت ريشه يابي اين نام ميبايست بررسيهاي تاريخي و زبانشناسي بر اساس واژه اي كه خود كردهاي چاردولي به كار مي برند انجام شود نه بر اساس نامهايي كه ساير اقوام با آن آنها را خطاب كرده اند .
در خصوص گويش چاردوليهاي دشت زرينه رود ذكر اين نكته ضروري است كه به دليل متعدد بودن طوايف چاردولي ، تفاوت هاي گويش كمي بين اين طوايف ديده مي شود كه جهت بررسي دقيق و طايفه شناسي آنها نياز به بررسي هاي ميداني مي باشد .

2 comments

    1. باسلام خدمت شماعرض میکنم شماره ی موبایل بنده ۰۹۱۸۳۱۶۵۶۰۰ ویا۰۹۳۶۰۱۰۱۶۹۴ ازطریق تلگرام تماس بگیر به گروههایی معرفیتون میکنم بسیارعالی هستند.

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *